Een hapje maan?

Er zijn van die woorden die we zo vaak gebruiken dat we niet meer zien hoe mooi, grappig of vreemd ze zijn. Zo leefde ik vele jaren zonder de poëzie van de aardappel te zien. Pas toen een Franse cursiste van me in haar beste Nederlands sprak over de 'ardappéls' ontdekte ik hoe bijzonder dit alledaagse woord is.

De vreemdheid van het woord 'hot dog' drong pas tot me door tijdens een bezoek aan Madrid. Daar wilde ik een 'perro caliente' (letterlijk: hete hond) bestellen, maar in de Spaanse vertaling zag ik die hond opeens al te levendig voor me. Ben dus toch maar tapas gaan eten.

Ook de schoonheid van het woord 'croissant' begon me pas te dagen, toen ik bij Spaanse vrienden een 'media luna' (croissantje, letterlijk: halve maan) kreeg aangeboden. Toen pas realiseerde ik me dat ook het Franse woord croissant niets anders betekent dan 'wassende maan'. Sindsdien smaken de croissantjes me net iets lekkerder.

Verbaal nudisme

'Het Spaans is seksistisch!' roepen veel Spanjaarden. Zit wat in: als een Spaans gezelschap bestaat uit 1 man en 950 vrouwen, wordt het toch aangesproken met 'heren' ('señores'). En een Spaanse moeder die 1 zoon en 18 dochters heeft, zegt toch 'mijn zonen' ('mis hijos', dat behalve 'mijn zonen' ook ' mijn kinderen' betekent).

Het probleem is dat in 'Latijnse' landen zelfstandige naamwoorden altijd open en bloot met hun geslacht lopen te zwieren. Je ziet aan het lidwoord direct of een woord mannelijk of vrouwelijk is. In Nederland zijn de zelfstandige naamwoorden een stuk kuiser. Ze kleden zich zo stevig aan dat alleen een doorgewinterde expert nog kan zien of het mannetjes of vrouwtjes zijn. Ook in Scandinavië zie je nauwelijks verbaal nudisme.

Ik durf het bijna niet te zeggen, maar ik houd wel van woorden die hun geslacht pontificaal in de strijd gooien. Ik geloof dat de taal die je spreekt je perceptie van de wereld beïnvloedt, al is het maar een pietsie. Dus vermoed ik dat de Duitsers een klein beetje anders aankijken tegen de zon (die Sonne) en maan (der Mond) dan de Fransen (le soleil en la lune). En dat ze een brug (die Brücke) net iets meer zien als een sierlijke constructie dan de Spanjaarden doen (el puente).

Fascinerend is het ook dat sommige woorden uit het Latijn in de ene taal mannetjes worden en in de andere vrouwtjes. Zo is de zee voor Fransen vrouwelijk (la mer) en voor de Italianen en Spanjaarden mannelijk (il mare, el mar). En zou de vrouwelijke Spaanse melk (la leche) anders smaken dan de mannelijke Franse (le lait) of Italiaanse melk (il latte)?

Dutch comfort

De Polen komen er in veel talen beroerd vanaf. In het Nederlands spreek je van een 'Poolse landdag', in het Spaans zeg je 'een Pools bad' ('baño polaco': een niet erg grondig bad). Een Fransman die te diep in het glaasje heeft gekeken is 'zo dronken als een Pool' (saoul comme un Polonais). En de Duitsers kennen de uitdrukking 'Jetzt ist Polen offen' (nu is het hek van de dam).

Ook de Turken spelen in veel talen een minder positieve rol. Een 'tête de turc' is in het Frans een kop van jut. En als je in het Duits 'etwas türkt' dan bedrieg je de boel. Tegen een Italiaan die de ene sigaret met de andere aansteekt, kun je zeggen: 'je rookt als een Turk' ('fumare come un turco').

Kan het nog erger? Jazeker! Zoek in een goed Engels woordenboek maar eens onder het woordje 'Dutch'. Een 'Dutch concert' is synoniem voor herrie, 'Dutch gold' is namaakgoud, en een 'Dutch uncle' is een betweterige bemoeial. 'Ducht nightingale' klinkt lieflijk, maar er wordt een kikker mee bedoeld. En wie 'double Dutch' spreekt, spreekt wartaal. Ook de term 'Dutch courage' is weinig vleiend: die verwijst naar moed die is gebaseerd op de nodige glaasjes alcohol. Gelukkig zijn veel van deze uitdrukkingen in onbruik geraakt. Maar dat is eigenlijk 'Dutch comfort' ('een schrale troost').